1Altın aslen nereden gelir?
Yerkabuğundaki çatlaklardan geçen ve altını kuvars ve sülfürlerle birlikte biriktiren sıcak, mineralce zengin sıvılardan. O dolmuş çatlaklar damarlardır — neredeyse bütün plaser altının birincil kaynağı.
Altın nereden gelir, kayadan nasıl kurtulur, neden bazı vadiler taşır bazıları taşımaz.
Yerkabuğundaki çatlaklardan geçen ve altını kuvars ve sülfürlerle birlikte biriktiren sıcak, mineralce zengin sıvılardan. O dolmuş çatlaklar damarlardır — neredeyse bütün plaser altının birincil kaynağı.
Kayada hidrotermal sıvılardan gelen minerallerle — altın da aralarında — dolmuş bir çatlak ya da kuşak. Kaya madenleri damarları izler. Damar yüzeyde açığa çıkıp ayrışınca altını aşağıdaki derelere iner.
Çünkü altını taşıyan aynı sıvılardan kristalleşen en yaygın mineral kuvarstır. Her kuvars damarı altın tutmaz, ama altın damarlarının çoğu kuvarstır.
Ayrışma kayayı uzun sürede kimyasal ve fiziksel olarak parçalar. Sülfürler çözünür, kuvars kırılır ve paslanmayan altın, yerçekimi ve suyun yamaçtan indirdiği serbest taneler olarak kalır.
Kaynağından kurtulmuş ama neredeyse hiç yer değiştirmemiş altın — damarın hemen altındaki yamacın toprağında durur. Eluviyal altın iri ve köşelidir; kaynağın tam orada olduğunu gösterir.
Akan suyla taşınıp ayrılmış ve dere çakılına yatırılmış altın. Olağan anlamda plaser altın budur: bu rehberin konusu olan barlar, anakaya çatlakları ve sekiler.
Çünkü altın damarı yapan jeolojik olaylar — derin magmalar, eski dağ oluşumu, kırıklı kabuktan geçen sıvılar — bazı yerlerde olmuş, bazılarında olmamıştır. Bölgenin jeoloji haritası hangi kayaların işin içinde olduğunu gösterir.
Kuvars damarlarıyla kesilmiş eski metamorfik ve volkanik kayalar, granit kenarları ve demir lekeli alterasyon kuşakları. Damarsız genç tortul havzalar, dere biçimleri ne kadar iyi olursa olsun zayıf adaylardır.
Dünyanın pek çok altın yatağını barındıran, çoğu çok eski, altere volkanik kaya kuşağı. Yeşiltaş kuşaklarını süzen dereler klasik plaser arazisidir.
Kendisi kayaya dönüşmüş eski bir plaser — kaybolmuş bir nehrin şimdi çimentolanmış ya da gömülü çakıl yatağı. Bazıları devasa altın kaynağıdır; mostra verdikleri yerde modern dereler altınlarını yeniden işler.
Altın kimyasal olarak çok az tepkimeye girer. Çevresindeki sülfürler ve demir mineralleri paslanıp giderken altın tanesi sapasağlam kalır; bu yüzden çakılda serbest metal olarak birikir.
Evet. Kayalara çarpa çarpa yassılaşır, kenarları yuvarlaklaşır, parçalar kırılıp öğütüldükçe incelir. Yüzeydeki gümüş yavaşça çözündüğü için saflığı da artma eğilimindedir.
Büyük ağır parçaların hiç kımıldaması için bile çok güçlü akıntı gerekir. Taşkınlar onları her seferinde kısa mesafe oynatır, bu yüzden zamanla dereye girdikleri yerin yakınında kalırlar; ince altın ise taşınıp gider.
Çakıl birikiminde altının yoğunlaştığı belirli bir katman — tipik olarak anakaya üstündeki taban, bazen gömülü daha eski bir yatak ya da yalancı anakaya katmanı. Deneme çukuru kazmak o seviyeyi bulmak içindir.
Buz her şeyi ayırmadan taşır ve karışık moren olarak boşaltır; bu altını ince yayar. Ama moreni kesen dereler onu yeniden ayırır ve buzullu arazide en iyi plaserler çoğu zaman derenin bir moreni yeniden işlediği yerin hemen altındadır.
Yükselim dereleri aşağı kazdırır ve eski yatakları vadi yamaçlarında seki olarak bırakır; çökme eski yatakları yeni tortunun altına gömer. İkisi de altının bugünkü kanaldan neden uzakta bulunabildiğini açıklar.
Çünkü dere daha çok taze kurtulmuş altın taşırken oluşmuşlardır ve çalışılmamışlardır. Modern kanal belki yalnız eski yatakların bıraktığını yeniden işliyordur.
Şimdi daha genç tortu, volkanik kaya ya da morenle örtülmüş eski bir dere yolu. Altını hâlâ eski anakayasındadır. Gömülü kanallar tavadan çok jeoloji ve sondajla bulunur, ama kenarları modern dereleri besleyebilir.
Faylar hidrotermal sıvıların geçtiği kırıklı kayayı yaratır, bu yüzden pek çok damar fay boyunca oturur. Havzanın jeoloji haritasında eski kayayı kesen haritalı fay kuşaklarına bakmaya değer.
Sıcak sıvılarla kimyasal olarak değişmiş kaya — ağarmış, demir lekeli, kilce zengin ya da silisleşmiş. Alterasyon haleleri pek çok altın damarını çevreler; mostralarda ve çoğu zaman uydu görüntüsünde görünür.
Sıklıkla. Aynı sıvılar birkaç metal taşır, bu yüzden altın pek çok yatakta o metallerin sülfürleriyle birliktedir. Birinin işareti genel bir cevherleşme işaretidir.
Çünkü damar dar bir şeydir. Bir havza onu kesebilir, yanındaki tamamen ıskalayabilir. Deredeki altını bölgenin ünü değil, o derenin kendi havzasının süzdüğü şey belirler.
Altının kendisi geldiği damarlar kadar eskidir — çoğu zaman yüz milyonlarca yıl. Plaser birikimi ise kadim de olabilir, geçen kışın taşkınında oluşmuş da.
Saflığı, genelde binde olarak. Doğal altın gümüş ve biraz bakırla alaşımdır; plaser altın damar altınından daha saf olma eğilimindedir, çünkü gümüş tane yüzeyinden zamanla çözünür.
Altın barındırdığı bilinen kaya türleri, yapılar ve alterasyon: eski kırıklı kaya, kuvars damarlanması, sülfür kuşakları, yeşiltaş. Yukarıdaki elverişli zemin bir derenin neden yürünmeye değer olduğunu, tuzak geometrisi nerede yürüneceğini söyler.
GOLDONGO bu rehberin anlattığı tuzak geometrisini — eğim kırılması, iç büküm, kavşak, anakaya — bütün akarsu ağında puanlar. Bölgeni seç, nerede durduğunu gör.
Bu rehber genel eğitimdir, belirli bir yer için öneri değil. Buradaki bir skor, harita ya da cümle kazma izni değildir: prospeksiyon, araziye erişim ve korunan alan kuralları yerden yere değişir — gitmeden önce bulunduğun yerde geçerli olanları öğren.